Δύο στους πέντε ανθρώπους στον πλανήτη θα διαγνωστούν με καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή τους, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις. Νέα δεδομένα που έδωσαν στη δημοσιότητα η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία και ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού. Μέσα στο 2024, περίπου 21 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έμαθαν ότι έχουν καρκίνο, ενώ 9,8 εκατομμύρια έχασαν τη μάχη.
Η εικόνα για το άμεσο μέλλον είναι ακόμα πιο βαριά. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 34 με 35 εκατομμύρια νέα περιστατικά ετησίως έως το 2050 — αύξηση που κυμαίνεται μεταξύ 67% και 77% σε σχέση με το 2024. Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται συγκεκριμένες αιτίες: ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και αυξάνεται, ενώ παράλληλα η έκθεση σε παράγοντες κινδύνου δεν υποχωρεί.
Οι ανισότητες που σκοτώνουν περισσότερο
Το φορτίο της νόσου δεν κατανέμεται ισότιμα. Στις χώρες με χαμηλότερο εισόδημα τα κρούσματα προβλέπεται να εκτιναχθούν έως και 142%, σύμφωνα με την IARC. Εκεί θα καταγραφούν περισσότερα από τα μισά νέα περιστατικά και τα δύο τρίτα των θανάτων από τώρα έως το 2050. Η Ιζαμπέλ Σερτζοματαράμ, υποδιευθύντρια του κλάδου παρακολούθησης καρκίνου της IARC, το εξηγεί με μία φράση: στις φτωχότερες περιοχές οι γυναίκες «είναι λιγότερο πιθανό να διαγνωσθούν… εντούτοις κινδυνεύουν πολύ περισσότερο να πεθάνουν απ’ αυτή λόγω της αργοπορημένης διάγνωσης και της απουσίας πρόσβασης σε ποιοτική θεραπεία».
Από το 1990 η κατάσταση έχει ήδη επιδεινωθεί δραματικά. Ο αριθμός των νέων κρουσμάτων υπερδιπλασιάστηκε (από 9,04 εκατομμύρια σε 18,5 εκατομμύρια) και οι θάνατοι αυξήθηκαν κατά 74% (από 5,95 εκατομμύρια σε 10,4 εκατομμύρια). Τα ποσοστά θνησιμότητας, πάντως, έχουν μειωθεί σε αρκετές πλούσιες χώρες — ένδειξη ότι η έγκαιρη διάγνωση και η πρόσβαση σε θεραπεία κάνουν διαφορά.
Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η συχνότερη μορφή: 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις το 2024 και 1,9 εκατομμύρια θάνατοι. Ακολουθεί ο καρκίνος του προστάτη στους άνδρες (1,5 εκατομμύριο νέες διαγνώσεις), ενώ ο καρκίνος του στομάχου σκότωσε 642.000 ανθρώπους — τα υψηλότερα ποσοστά στην Ανατολική Ασία.
Τέσσερις στους δέκα μπορούν να αποφευχθούν
Η πρόληψη αναδεικνύεται ξανά ως το ισχυρότερο όπλο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ και της IARC, περίπου το 40% των νέων περιπτώσεων συνδέεται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν. Το κάπνισμα παραμένει πρώτο στη λίστα, αλλά ακολουθούν η ανθυγιεινή διατροφή, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, οι επαγγελματικοί κίνδυνοι και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Συνολικά, οι ερευνητές κατέγραψαν 44 τέτοιους παράγοντες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας: μπορεί να προληφθεί σχεδόν πλήρως με το εμβόλιο κατά του HPV και τον τακτικό προληπτικό έλεγχο. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο για τις γυναίκες σε 26 χώρες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Ο επικεφαλής του προγράμματος ελέγχου του καρκίνου στον ΠΟΥ, André Ilbawi, επισημαίνει ότι μεγάλος αριθμός ανθρώπων παραμένει αποκλεισμένος από τα οφέλη της ιατρικής προόδου.
Οι ειδικοί τονίζουν πως κάθε χώρα χρειάζεται ένα σχέδιο προσαρμοσμένο στις δικές της ανάγκες. Η διακοπή του καπνίσματος, η αποφυγή του αλκοόλ, η υγιεινή διατροφή και η άσκηση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο. Παράλληλα, επιμένουν στη συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου — η έγκαιρη διάγνωση παραμένει η καλύτερη θεραπεία.
