«Κάτι συμβαίνει απόψε, έχει πανσέληνο». Πόσες φορές έχουμε ρίξει το φταίξιμο στα ουράνια για μια αναπάντεχη ένταση στην επικοινωνία μας ή για μια νευρικότητα που μοιάζει αδικαιολόγητη; Η πεποίθηση πως ο φυσικός μας δορυφόρος καθοδηγεί τα συναισθήματα και τις πράξεις μας αποτελεί έναν από τους μακροβιότερους μύθους της ανθρωπότητας.
Ο κύκλος της αμφιβολίας
Αφετηρία αυτής της σύνδεσης στάθηκε η αρχαία ιατρική και φιλοσοφική σκέψη. Ο Αριστοτέλης μαζί με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο πίστευαν πως ο εγκέφαλος, όντας το πιο «υγρό» οργανικό στοιχείο στον άνθρωπο, ανταποκρινόταν στις βαρυτικές δυνάμεις της Σελήνης, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις παλίρροιες των θαλασσών. Μια τέτοια θεωρία έδωσε πάτημα στον Γαληνό να εντάξει τη Σελήνη στη θεωρία των τεσσάρων χυμών. Για τον κορυφαίο ιατρό εκείνης της εποχής, η διαταραχή της ισορροπίας των σωματικών υγρών οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στις σεληνιακές φάσεις.
Η επίδραση αυτών των αντιλήψεων πέρασε και στη γλώσσα, με τον όρο lunatic να παραπέλκει απευθείας στο φεγγάρι. Στη σύγχρονη Βρετανία, ο συγκεκριμένος όρος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται συχνά ως υποτιμητικό χαρακτηριστικό εντός του Τύπου, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεση μεταξύ ψυχικής αστάθειας και σεληνιακού φωτός.
Η επιστημονική κατάρρευση του μύθου
Με το πέρασμα των αιώνων, έρευνες προσπάθησαν να δώσουν απαντήσεις με πιο αυστηρά κριτήρια. Χαρακτηριστική είναι η μετα-ανάλυση 37 διαφορετικών ερευνών που δημοσιεύτηκε το 1985, η οποία δεν κατάφερε να εντοπίσει καμία στατιστική σύνδεση ανάμεσα στον σεληνιακό κύκλο και τα περιστατικά εγκληματικότητας ή επειγόντων ψυχιατρικών περιστατικών.
Ακόμη και η θεωρία που υποστηρίχθηκε από τον ψυχίατρο Arnold Lieber, ότι δηλαδή το 70% του ανθρώπινου σώματος που αποτελείται από νερό επηρεάζεται από τις σεληνιακές παλίρροιες, αποδείχθηκε αβάσιμη στις εργαστηριακές μετρήσεις. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η βαρυτική έλξη της Γης παραμένει 5.012 φορές ισχυρότερη από εκείνη της Σελήνης στο ανθρώπινο σώμα, καθιστώντας την επίδραση του φεγγαριού πρακτικά ανύπαρκτη.
Η δύναμη της επιβεβαίωσης
Γιατί λοιπόν η αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά κατά την πανσέληνο παραμένει «ζωντανή»; Πολλοί ειδικοί στρέφονται προς την ψυχολογία. Η λεγόμενη επιβεβαιωτική προκατάληψη μας οδηγεί να συγκρατούμε μόνο όσα περιστατικά επιβεβαιώνουν την πρόβλεψή μας, περιφρονώντας τις υπόλοιπες ήρεμες νύχτες του μήνα.
Υπάρχει βέβαια και η παράμετρος της ποιότητας του ύπνου. Το έντονο φως της πανσελήνου κατά τα αρχαία χρόνια πιθανόν να διατάρασσε την ανάπαυση των ανθρώπων, προκαλώντας μια ορθολογική ευερεθιστότητα λόγω κούρασης. Σε κάθε περίπτωση, η προσδοκία πως το φεγγάρι θα προκαλέσει «παράξενες ημέρες» συχνά μετατρέπεται σε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, όπου εμείς οι ίδιοι αλλάζουμε τη συμπεριφορά μας επειδή απλώς περιμένουμε από τον κόσμο γύρω μας να αντιδράσει διαφορετικά.
