Τα ξημερώματα της 24ης Ιουνίου 1798, ο μέγας οραματιστής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, Ρήγας Βελεστινλής, έχασε τη ζωή του με μαρτυρικό τρόπο. Συμπληρώνονται φέτος 226 χρόνια από τον θάνατό του, καθώς στραγγαλίστηκε μαζί με επτά συντρόφους του στον Πύργο Νεμπόισα στο Βελιγράδι, κατόπιν παράδοσής τους από τις αυστριακές αρχές στους Οθωμανούς.
Η ιστορία του Ρήγα, που βαπτίστηκε με αυτό το όνομα και χρησιμοποίησε το επώνυμο της γενέτειράς του, ξεκινά από το Βελεστίνο της Θεσσαλίας το 1757. Εκεί, στην αρχαία πόλη Φεραί, γεννήθηκε η ιδέα της ελευθερίας που θα προσπαθούσε να μεταλαμπαδεύσει σε όλους τους υπόδουλους λαούς. Αφού πήρε τη βασική του μόρφωση στο σχολείο του Τυρνάβου και στη συνέχεια στα Αμπελάκια και τη Ζαγορά, το 1777 διορίστηκε δάσκαλος στον Κισσό του Πηλίου, ενώ αργότερα, το 1782, βρέθηκε στο Άγιο Όρος πριν συνεχίσει για την Κωνσταντινούπολη.
Το όραμα μιας ελεύθερης Βαλκανικής
Στην Κωνσταντινούπολη, ο Ρήγας συνέχισε τις σπουδές του και εντάχθηκε στον κύκλο των Φαναριωτών. Στη Βλαχία, εργάστηκε ως γραμματέας του Ρουμάνου άρχοντα Μπακοβεάνου και αργότερα του ηγεμόνα Νικολάου Μαυρογένη. Εκείνη την περίοδο, ο Ρήγας ανέπτυξε την επαναστατική του δράση, ειδικά μετά τον αποκεφαλισμό του Μαυρογένη από τους Οθωμανούς το 1790. Κατέφυγε στη Βιέννη, όπου τύπωσε τα πρώτα του έργα, όπως το «Σχολείο των ντελικάτων εραστών» και τη «Φυσικής Απάνθισμα».
Ο διανοούμενος και πολιτικός στοχαστής, από κοινού με τον σύγχρονό του Αδαμάντιο Κοραή, ανέλαβε την πνευματική αφύπνιση του ελληνικού έθνους. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Κοραή, ο Ρήγας δεν έμελλε να δει την πατρίδα του ελεύθερη. Η δράση και οι ιδέες του, που αποτυπώθηκαν στη «Χάρτα της Ελλάδος» και τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση», οραματίζονταν μια δημοκρατική πολιτεία για όλους τους λαούς της Βαλκανικής, της Μικράς Ασίας και των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, επηρεασμένος βαθιά από τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης. Ήταν, όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο στρατηγός Μακρυγιάννης, αυτός που έδειξε στους σκλαβωμένους Έλληνες τον «τρόπον της απελευθερώσεως» τους.
Η σύλληψη και το μαρτύριο
Η επαναστατική του δραστηριότητα δεν πέρασε απαρατήρητη. Οι αυστριακές αρχές, ανήσυχες για τη διάδοση τέτοιων ιδεών στα Βαλκάνια, τον συνέλαβαν στην Τεργέστη τον Δεκέμβριο του 1797. Την 5η Φεβρουαρίου 1798, μια αστυνομική άμαξα μετέφερε τον Ρήγα, «αλυσοδεμένον», από την Τεργέστη προς το Λάιμπαχ. Παραδόθηκε εν τέλει στους Οθωμανούς, καθώς η δράση του είχε καταστήσει τον Ρήγα έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς τόσο της Οθωμανικής όσο και της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας.
Στο Βελιγράδι, μετά από βασανιστήρια, ο Ρήγας και οι σύντροφοί του στραγγαλίστηκαν. Οι σοροί τους, για να εξαφανιστούν τα ίχνη του εγκλήματος, ρίχτηκαν την ίδια μέρα στα νερά του Δούναβη. Το όραμά του για μια δημοκρατική, πολυεθνική βαλκανική πολιτεία, απαλλαγμένη από την οθωμανική κυριαρχία, αποτελεί πηγή έμπνευσης για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τον καθιστά έναν «υπερβαλκάνιο» ήρωα, όπως τον έχουν χαρακτηρίσει πολλοί ιστορικοί. Η θυσία του, που θεωρείται η κορύφωση μιας τραγικής πορείας, τον έκανε σύμβολο ελευθερίας, λαϊκής κυριαρχίας και συνεργασίας των βαλκανικών λαών, παρότι δεν πρόλαβε να δει την Ελλάδα ελεύθερη.
Άλλες σημαντικές ημερομηνίες της ημέρας
Σαν σήμερα, το 1374, μια μαζική χορευτική υστερία ξέσπασε στους δρόμους του Άαχεν της Γερμανίας, με εκατοντάδες ανθρώπους να χορεύουν ανεξέλεγκτα μέχρι εξάντλησης ή και θανάτου, ένα φαινόμενο που παραμένει ανεξήγητο. Το 1765, οι Οθωμανοί αποκεφάλισαν στην Κωνσταντινούπολη τον νεομάρτυρα Παναγιώτη τον Καισαρέα, επειδή αρνήθηκε να εξισλαμιστεί, καθιστώντας τον σύμβολο πίστης. Το 1821, στην Ελλάδα, ιδρύθηκε με απόφαση των προκρίτων της Ύδρας η πρώτη Αστυνομία.
Γεννήσεις
Στις γεννήσεις της ημέρας, ξεχωρίζουν η Ελληνίδα αντιστασιακός Λέλα Καραγιάννη (1898), ο Αργεντινός συγγραφέας Ερνέστο Σάμπατο (1911), η Ελληνίδα πολιτικός και διπλωμάτης Βιργινία Τσουδερού (1924), η ηθοποιός Νόρα Βαλσάμη (1945), ο ποδοσφαιριστής Παντελής Καφές (1978), και ο κορυφαίος Αργεντινός ποδοσφαιριστής Λιονέλ Μέσι (1987).
Θάνατοι
Εκτός από τον Ρήγα Φεραίο, το 1949 απεβίωσε ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, Έλληνας πολιτικός και αρχαιολόγος, ο οποίος διετέλεσε πολλές φορές πρωθυπουργός και πρόεδρος της Βουλής, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις του Μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων.
Εορτολόγιο
Το σημερινό εορτολόγιο τιμά το όνομα Ερρίκος. Επίσης, γιορτάζεται η Διεθνής Ημέρα Γυναικών στη Διπλωματία.
