Ως τα μεσάνυχτα της περασμένης Δευτέρας, το τοπίο για την τουριστική ανάπτυξη στην Ελλάδα έχει πλέον επίσημο κανονιστικό πλαίσιο. Με Κοινή Υπουργική Απόφαση που συνυπογράφουν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, και η υπουργός Τουρισμού, Όλγα Κεφαλογιάννη, θεσμοθετείται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ). Την απόφαση υπογράφει και η υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μαριλένα Σούκουλη.
Ουσιαστικά, πρόκειται για το πρώτο στρατηγικό θεσμικό κείμενο της χώρας που καθορίζει πού και με ποιους κανόνες μπορεί να αναπτύσσεται ο τουρισμός. Όχι ως ένα ακόμη σχέδιο στα χαρτιά, αλλά ως ένα σύστημα με συγκεκριμένες κατευθύνσεις και μεσο-μακροπρόθεσμους στόχους για τη χωρική διάρθρωση του τομέα, με όρους οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας.
Οι πέντε ζώνες και το πλαφόν στις κλίνες
Στο επίκεντρο της νέας ρύθμισης βρίσκεται η κατηγοριοποίηση της χώρας σε πέντε διακριτές ζώνες: Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, Αναπτυγμένες, Αναπτυσσόμενες, Πρώιμης Ανάπτυξης και Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης. Σε καθεμία από αυτές ισχύουν διαφορετικοί όροι και όρια, με βασικό εργαλείο τον περιορισμό της υπερσυγκέντρωσης.
Για τα νησιά, που έχουν δεχθεί τις μεγαλύτερες πιέσεις, υπάρχουν ειδικότερες προβλέψεις. Στις πιο επιβαρυμένες ή ευαίσθητες νησιωτικές περιοχές τίθεται ανώτατο όριο νέων τουριστικών καταλυμάτων έως 100 κλίνες. Σε μεγαλύτερα και λιγότερο επιβαρυμένα νησιά, μπορούν να επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες, ανάλογα πάντα με την κατηγορία της περιοχής και τα χαρακτηριστικά του κάθε νησιού.
Η κατηγοριοποίηση όμως δεν σταματά εκεί. Τα νησιά, πλην της Κρήτης και της Εύβοιας, χωρίζονται επιπλέον σε τρεις ομάδες με βάση την έκτασή τους. Η Ομάδα Ι περιλαμβάνει νησιά άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ οι μικρότερες περιοχές εντάσσονται σε επόμενες ομάδες με πιο εξειδικευμένες προβλέψεις και αυξημένες δυνατότητες προστασίας του τοπίου και του περιβάλλοντος.
Προστασία ακτών και φέρουσα ικανότητα
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του νέου πλαισίου αφορά την ακτογραμμή. Θεσπίζεται ειδικό καθεστώς προστασίας στα πρώτα 25 μέτρα της παράκτιας ζώνης, ενώ για την ανάπτυξη νέων μονάδων καθίσταται υποχρεωτική η τεκμηρίωση της φέρουσας ικανότητας του κάθε προορισμού. Με άλλα λόγια, κανένα έργο δεν θα προχωρά πλέον χωρίς να αποδεικνύεται ότι η περιοχή μπορεί να το αντέξει.
Η υπουργός Τουρισμού περιέγραψε το πνεύμα της μεταρρύθμισης: «Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελεί βασικό εργαλείο για την εφαρμογή της στρατηγικής μας για ποιοτική ανάπτυξη του τουρισμού, με μέτρο και ισορροπία, με σεβασμό στο φυσικό και το πολιτιστικό περιβάλλον, με βάση τις πραγματικές δυνατότητες κάθε περιοχής». Παράλληλα, σημείωσε ότι βασικός στόχος είναι η προστασία της μοναδικότητας των ήδη αναπτυγμένων προορισμών που καθιστούν την Ελλάδα κορυφαίο παγκόσμιο προορισμό, διατηρώντας το τοπίο, την αυθεντικότητα και το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
Η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν μακρά. Μετά την ευρύτατη διαβούλευση με φορείς, επιστήμονες, επιχειρηματίες του κλάδου και πολίτες, καθώς και τη γνώμη του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του ΚΕΣΥΧΩΘΑ, οριστικοποιήθηκαν οι κατευθύνσεις με ευρεία αποδοχή. Παρέμεινε η αρχιτεκτονική και οι θεμελιώδεις αρχές του ΕΧΠ-Τ, με τρεις σημειακές βελτιώσεις: στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α) με έντονη τουριστική δραστηριότητα, στις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε), όπως οι συνοριακές, και στην αξιοποίηση παραδοσιακών και διατηρητέων κτηρίων στις Περιοχές (Α).
Αξιοσημείωτη είναι και η πρόβλεψη για την «ήπια ανάπτυξη», με ανώτατο συντελεστή δόμησης ίσο με το ήμισυ του ισχύοντος στην περιοχή, μέσω εξειδικευμένων μελετών, ΣΜΠΕ, διαβούλευσης και έκδοσης Προεδρικού Διατάγματος μετά από έγκριση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Το πλαίσιο, σύμφωνα με τα συναρμόδια υπουργεία, δεν περιορίζεται μόνο σε κανόνες. Προβλέπει και ένα σύνολο προτάσεων για ειδικά κίνητρα και χρηματοδοτικά εργαλεία που θα αποσυμπιέσουν τους δείκτες φέρουσας ικανότητας των προορισμών, όπως υποδομές μεταφορών, ψηφιακές και υγειονομικές υποδομές. Σε αυτό το πλαίσιο, η αξιοποίηση του Τέλους Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση αναδεικνύεται ως βασικός πόρος, με σκοπό την ενίσχυση των υποδομών των προορισμών που παράγουν το συγκεκριμένο έσοδο.
