Η Αθήνα έχει βάλει μπροστά ένα δύσκολο στοίχημα: να κλείσει, όσο προλαβαίνει και όσο την αφήνουν οι συσχετισμοί, τις εκκρεμότητες στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με όλους τους γείτονες. Μετά τις συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο το 2020, η εικόνα είναι γνωστή. Απομένουν τρεις χώρες, τρεις διαφορετικές διαπραγματεύσεις και, όπως φαίνεται, τρεις εντελώς διαφορετικές διαδρομές ως το τέλος της τρέχουσας κυβερνητικής θητείας.
Το ιδανικό σενάριο θέλει πρόοδο και στα τρία μέτωπα. Η πραγματικότητα, ωστόσο, δεν αφήνει και πολλά περιθώρια για βιασύνη. Με τη Λιβύη οι τεχνικές συζητήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει, με την Αλβανία η υπόθεση έχει παραπεμφθεί στον δρόμο της Χάγης, ενώ με την Τουρκία παραμένει ανοιχτό ακόμη και το ερώτημα του τι ακριβώς μπαίνει στο τραπέζι.
Το πρότυπο της Αιγύπτου και το μνημόνιο που δεν «έσπασε» νομικά
Ο οδηγός για την ελληνική διπλωματία είναι η συμφωνία με την Αίγυπτος, εκείνη που υπογράφηκε στις 6 Αυγούστου 2020 στο Κάιρο. Η μερική οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών των δύο χωρών είχε τότε διαβάσει σωστά τις ισορροπίες: αναγνώρισε ότι ελληνικά νησιά όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος έχουν δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες, απαντώντας στην ουσία στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Δεν το ακύρωσε νομικά, περιόρισε όμως στην πράξη τους τουρκικούς ισχυρισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο. Και, κυρίως, έδειξε ότι δύο χώρες μπορούν να συνεννοηθούν με βάση το Διεθνές Δίκαιο. Αυτό ακριβώς το μοντέλο θέλει να αντιγράψει τώρα η Αθήνα και στις άλλες περιπτώσεις, έστω κι αν ο τρόπος προσέγγισης διαφέρει από χώρα σε χώρα.
Στο μέτωπο της Λιβύης, οι επαφές βρίσκονται σε τεχνικό επίπεδο. Το βασικό εμπόδιο παραμένει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, που η Αθήνα χαρακτηρίζει ανυπόστατο και άκυρο, ενώ οι διπλωματικοί διαύλοι μένουν ανοιχτοί τόσο με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με την πλευρά της Ανατολικής Λιβύης. Οι προσδοκίες για άμεσα αποτελέσματα, πάντως, παραμένουν χαμηλές, καθώς η εσωτερική διχοτόμηση της χώρας και τα νομικά ζητήματα που αφορούν τις γραμμές βάσης και την επήρεια των νησιών συνθέτουν ένα εξαιρετικά περίπλοκο παζλ.
Αλβανία: Ο δρόμος της Χάγης και οι συγκρατημένες προσδοκίες
Η περίπτωση της Αλβανίας έχει επιλεγεί να κινηθεί μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει δηλώσει ότι μπορεί να υπάρξει εξέλιξη μέχρι το τέλος του 2026. Στο μεταξύ, από την ελληνική πλευρά οι προσδοκίες είναι πιο συγκρατημένες, αφού η απαραίτητη προετοιμασία δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη. Το θέμα αναμένεται να επανέλθει στις διμερείς επαφές από το φθινόπωρο.
Η Αθήνα ποντάρει και στην ευρωπαϊκή προοπτική της γειτονικής χώρας. Η επίλυση των διαφορών με τις γειτονικές χώρες αποτελεί, άλλωστε, σημαντικό στοιχείο για ένα υποψήφιο προς ένταξη κράτος, οπότε το ταξίδι της Αλβανίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης. Στο τραπέζι παραμένουν και τα εκκρεμή ζητήματα που αφορούν το κράτος δικαίου και τα περιουσιακά δικαιώματα της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας.
Τουρκία: Το αγκάθι της ατζέντας και η «Γαλάζια Πατρίδα»
Η πιο δύσκολη περίπτωση παραμένει η Τουρκία. Η ελληνική πλευρά δηλώνει έτοιμη να συζητήσει ένα και μόνο θέμα: την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιμένει να διευρύνει την ατζέντα, βάζοντας στο τραπέζι ζητήματα κυριαρχίας, τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» και την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών. Αυτά, όμως, η Αθήνα δεν τα αναγνωρίζει ως διαφορές προς διαπραγμάτευση.
Ο σχεδιασμός προβλέπει να διατηρηθούν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας, ώστε να αποφεύγονται οι εντάσεις. Επίσημες συνομιλίες για την ΑΟΖ, ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχει περιθώριο όσο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιμένει στη διεύρυνση της ατζέντας. Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί και η συζήτηση στην Τουρκία για νομοθετική κατοχύρωση της επονομαζόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Μια τέτοια κίνηση επεκτατικών διαθέσεων θα έκανε ακόμη πιο δύσκολη την προσέγγιση των δύο πλευρών.
