Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα διοικητικών μεταρρυθμίσεων. Είναι η πρώτη πράξη μιας ευρύτερης αλλαγής που ο Αλέξης Τσίπρας ονομάζει «Νέα Μεταπολίτευση». Ο πρόεδρος της ΕΛ.Α.Σ. το ξεδίπλωσε το μεσημέρι της Τρίτης στο Σεράφειο, μιλώντας για μια νέα αρχιτεκτονική της χώρας που επιχειρεί να ανατρέψει δεκαετίες υπερσυγκέντρωσης.
Μπροστά σε εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο. «Είναι η πρώτη πράξη της μεγάλης αλλαγής που ονομάζουμε Νέα Μεταπολίτευση», τόνισε χαρακτηριστικά. Τα στοιχεία που συνόδευσαν την παρουσίαση είχαν τη δική τους βαρύτητα. Σύμφωνα με δεδομένα του ΟΟΣΑ, οι υποεθνικές αρχές στην Ελλάδα διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών. Στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό κινείται γύρω στο 34%.
Αυτή η ψαλίδα δεν είναι θεωρητική. Οι δήμοι λειτουργούν σήμερα με ένα λειτουργικό χρηματοδοτικό κενό που υπολογίζεται στα 2,5 δισ. ευρώ, ενώ οι δαπάνες ανά κάτοικο φτάνουν μόλις τα 913 ευρώ — από τα χαμηλότερα νούμερα στην Ευρώπη. Η εικόνα της οικονομικής ασφυξίας ήταν το φόντο πάνω στο οποίο ο Τσίπρας έχτισε την πρότασή του.
Κομμάτι-κομμάτι, το σχέδιο αποκτά σάρκα και οστά. Προβλέπει την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και τον ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη με μια τολμηρή κίνηση: περισσότεροι από 100 δήμοι, όσοι προέκυψαν από τις βίαιες συνενώσεις του «Καλλικράτη», μπορούν να ανακτήσουν την αυτονομία τους. «Η χωρική συγκεντροποίηση του Καλλικράτη δημιούργησε μεγάλες χωρικές ενότητες στις οποίες η θεμελιώδης «αρχή της εγγύτητας» δεν μπορεί να λειτουργήσει, με αποτέλεσμα την ποιοτική υποβάθμιση της τοπικής δημοκρατίας», εξήγησε ο Τσίπρας, υπενθυμίζοντας πως η Ε.Ε. έχει 90.000 δήμους με μέσο πληθυσμό 5.600 κατοίκους, ενώ η Ελλάδα μόλις 332 με μέσο όρο πάνω από 30.000.
Το σχέδιο δεν μένει όμως μόνο στη διοικητική αναδιάρθρωση. Εισάγει τη λογική των τοπικών κυβερνήσεων, με κάθε περιφέρεια να υπογράφει το δικό της αναπτυξιακό συμβόλαιο με το κεντρικό κράτος. Συγκεκριμένοι στόχοι, συγκεκριμένα έργα, μετρήσιμα αποτελέσματα. Στη νέα αρχιτεκτονική, οι πολίτες δεν θα είναι απλοί παρατηρητές. Το σχέδιο προβλέπει την καθιέρωση τοπικών δημοψηφισμάτων, τη συμμετοχική διακυβέρνηση και την εκλογή δημάρχου και περιφερειάρχη με ποσοστό 50% — με δεύτερο γύρο αν δεν επιτυγχάνεται από την πρώτη Κυριακή.
Πού θα βρεθούν τα λεφτά
Για να μην μείνει το οικοδόμημα στα χαρτιά, η πρόταση συνοδεύεται από συγκεκριμένα χρηματοδοτικά εργαλεία. Ολόκληρο το τέλος ανθεκτικότητας περνά στους δήμους. Το Πράσινο Ταμείο δεσμεύει το 6% των αποθεματικών του. Το 40% του νέου εθνικού φακέλου κατευθύνεται στην Αυτοδιοίκηση. Και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης δεσμεύει 250 εκατ. ευρώ ετησίως. Το ποσό αυτό, με μόχλευση μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, συγκροτεί ένα νέο πρόγραμμα «Φιλόδημος» ύψους 3,5 δισ. ευρώ ανά πενταετία. Ο λογαριασμός, όπως τον παρουσίασε ο Τσίπρας, είναι απλός: «Δεκατρία δισεκατομμύρια ευρώ στους δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία. Κοντά στα δεκαπέντε δισεκατομμύρια κατοχυρωμένων πόρων συνολικά». Και όλα αυτά, όπως υποστηρίζει, χωρίς πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος.
Η πρόταση φιλοδοξεί να μετατρέψει τους δήμους από απλούς διεκπεραιωτές περιορισμένων αρμοδιοτήτων σε πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου, με ψηφιακή, διαφανή και αποτελεσματική διακυβέρνηση. Μια αλλαγή που, αν υλοποιηθεί, θα ξαναγράψει τους όρους της σχέσης του πολίτη με το κράτος. Η παρουσίαση στο Σεράφειο έκλεισε έναν πρώτο κύκλο εξαγγελιών ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, βάζοντας στο τραπέζι την πιο ριζική αναδιάρθρωση του αυτοδιοικητικού χάρτη από την εποχή του «Καλλικράτη».
