Η απώλεια βάρους αποτελεί συχνά έναν δύσκολο αγώνα, με την πλειονότητα των ανθρώπων να βλέπουν τα κιλά να επιστρέφουν μετά από κάποιο διάστημα. Είτε πρόκειται για δίαιτα, είτε για άσκηση, είτε για φαρμακευτική αγωγή, η διατήρηση του αποτελέσματος φαντάζει πρόκληση. Νέες μελέτες ρίχνουν φως σε έναν πιθανό λόγο: την «μνήμη» των λιποκυττάρων.
Φαίνεται πως τα κύτταρα που αποθηκεύουν λίπος, αλλά και τα ανοσοκύτταρα μέσα στον λιπώδη ιστό, «θυμούνται» το αυξημένο βάρος ακόμα και μετά την απώλειά του. Αυτό, σύμφωνα με τους επιστήμονες, οφείλεται σε μακροχρόνιες αλλαγές που προκαλεί η παχυσαρκία, οι οποίες διευκολύνουν την επαναπρόσληψη βάρους.
Η «κυτταρική μνήμη» της παχυσαρκίας
Οι αλλαγές αυτές δεν είναι απλές, αλλά αφορούν το επιγονιδίωμα των κυττάρων. Αυτό το σύνολο οδηγιών καθορίζει ποια γονίδια ενεργοποιούνται και πώς λειτουργεί κάθε κύτταρο. Ο Ferdinand von Meyenn, ερευνητής στο Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης, εξηγεί πως το επιγονιδίωμα διασφαλίζει την εξειδίκευση των κυττάρων, για παράδειγμα, ότι ένα ηπατικό κύτταρο δεν θα λειτουργήσει σαν νευρικό.
Σε άτομα με ιστορικό παχυσαρκίας, οι επίμονες επιγενετικές αλλαγές μπορεί να «προετοιμάζουν» τον οργανισμό. Έτσι, το σώμα είναι πιο επιρρεπές στην αύξηση βάρους όταν η θερμιδική πρόσληψη αυξάνεται.
Τι αποκαλύπτουν οι έρευνες
Η ομάδα του von Meyenn χρησιμοποίησε την τεχνική RNA sequencing για να αναλύσει τη δραστηριότητα γονιδίων σε μεμονωμένα κύτταρα. Συνέκριναν δείγματα λιπώδους ιστού από παχύσαρκα άτομα πριν από βαριατρική επέμβαση με δείγματα από άτομα χωρίς παχυσαρκία.
Ακόμη και μετά από σημαντική απώλεια βάρους – περίπου 25% του δείκτη μάζας σώματος – κάποια γονίδια παρέμειναν «εκτός ρύθμισης». Αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος του λιπώδους ιστού δεν είχε επανέλθει πλήρως στην προηγούμενη κατάσταση. Συγκεκριμένα, γονίδια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό και τη φλεγμονή συνέχιζαν να λειτουργούν με μη φυσιολογικό τρόπο.
Πόσο διαρκεί αυτή η μνήμη;
Δεν γνωρίζουμε ακόμα ακριβώς πόσο καιρό διατηρείται αυτή η επιγενετική «μνήμη». Ωστόσο, τα λιποκύτταρα μπορούν να επιβιώσουν έως και μια δεκαετία στον ανθρώπινο οργανισμό. Αυτό τους δίνει τη δυνατότητα να διατηρούν αυτές τις αλλαγές για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο λιπώδης ιστός δεν είναι ο μόνος που επηρεάζεται. Ο von Meyenn αναφέρει ότι παρόμοιες αλλαγές μπορεί να συμβαίνουν και σε άλλους ιστούς, όπως ο εγκέφαλος, το ήπαρ και οι μύες. Αυτό αποτελεί αντικείμενο μελλοντικών ερευνών.
Συνέπειες για την απώλεια βάρους
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η απώλεια βάρους είναι μάταιη. Ακόμη και μια βραχυπρόθεσμη μείωση του βάρους συνδέεται με βελτιώσεις στην μεταβολική υγεία. Ωστόσο, η έρευνα εξηγεί γιατί η επαναπρόσληψη κιλών είναι τόσο συχνή και υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης της αύξησης βάρους από νεαρή ηλικία.
Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον αν είναι εφικτό να «επαναπρογραμματιστούν» τα λιποκύτταρα. Στόχος είναι η αντιστροφή των επιγενετικών αλλαγών, ώστε η απώλεια βάρους να γίνει πιο βιώσιμη. Επίσης, μελετούν αν διαφορετικές μέθοδοι απώλειας βάρους, όπως τα φάρμακα GLP-1, επηρεάζουν διαφορετικά αυτά τα κύτταρα. Το ζητούμενο παραμένει η διατήρηση του αποτελέσματος μακροπρόθεσμα.
