Μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση του καρκίνου ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο: οι γιατροί εντοπίζουν συμπτώματα, κάνουν τη διάγνωση και ξεκινούν θεραπεία.
Όμως οι επιστήμονες εξετάζουν μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που προσεγγίζουμε τη νόσο. Αντί να περιμένουν να εμφανιστεί ένας όγκος, θέλουν να εντοπίσουν τον καρκίνο δεκαετίες πριν αναπτυχθεί.
Η προσέγγιση αυτή ονομάζεται «αναχαίτιση του καρκίνου» (cancer interception). Η βασική ιδέα είναι απλή: να στοχεύσουμε τις βιολογικές διεργασίες που οδηγούν στον καρκίνο πολύ πριν σχηματιστεί όγκος.
Πρώιμος εντοπισμός: το κλειδί της αναχαίτισης
Ερευνητικά ιδρύματα όπως το Basser Cancer Interception Institute στην Πενσυλβάνια, που ιδρύθηκε το 2022 με μια γενναία δωρεά των Mindy και Jon Gray, επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους στην παρέμβαση στα αρχικά στάδια της κυτταρικής ανωμαλίας. Αυτό σημαίνει πως αναζητούν διακριτικά, πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια, πολύ πριν ο καρκίνος γίνει ορατός και οι όγκοι αναπτυχθούν. Ελπίζουν έτσι να αλλάξουν την ιστορία της νόσου.
Οι επιστήμονες ψάχνουν για γενετικές μεταλλάξεις που συσσωρεύονται στα κύτταρα, «κλώνους» κυττάρων που αρχίζουν να αναπτύσσονται, αλλά και προκαρκινικές αλλοιώσεις, όπως οι πολύποδες ή οι σπίλοι. Με αυτές τις πληροφορίες, μπορούν να προβλέψουν ποιοι άνθρωποι έχουν αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο στο μέλλον.
Μία μελέτη, η οποία διήρκεσε 16 χρόνια και στην οποία συμμετείχαν περίπου 7.000 άτομα, έδειξε πώς λειτουργούν ακριβώς αυτές οι μεταλλάξεις. Κάποιες βοηθούν την ταχύτερη ανάπτυξη των κλώνων, ενώ άλλες τους κάνουν ευάλωτους στη φλεγμονή. Αυτά τα ευρήματα, μαζί με την ανάλυση βιοπληροφορικής και big data, όπως αναφέρει και το The Lancet Oncology, δείχνουν ένα νέο δρόμο για την πρόληψη.
Ποια είναι τα ηθικά διλήμματα;
Είναι αλήθεια πως πολλοί επιστήμονες βλέπουν την «αναχαίτιση» ως μια επανάσταση, παρόμοια με την πρόληψη των καρδιοπαθειών. Η έμφαση πέφτει σε νέους δείκτες, όπως οι εξετάσεις πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου (MCED) και εμβόλια για γενετικές προδιαθέσεις, όπως οι μεταλλάξεις BRCA1/BRCA2, που προτείνει το Duke Cancer Institute.
Όμως, δεν λείπουν οι προβληματισμοί. Το να γνωρίζει κάποιος ότι διατρέχει κίνδυνο ενώ είναι υγιής, μπορεί να προκαλέσει μεγάλο άγχος. Κάποιοι φοβούνται την «υπερδιάγνωση», δηλαδή τον εντοπισμό αλλοιώσεων που δεν θα εξελίσσονταν ποτέ σε καρκίνο. Ερωτήματα ανακύπτουν και για τις ανισότητες στον τομέα της υγείας, αφού οι ακριβές εξετάσεις ίσως να μην είναι προσβάσιμες σε όλους. Χρήστες στα κοινωνικά δίκτυα, όπως το X (πρώην Twitter), εκφράζουν ενθουσιασμό αλλά και την ανάγκη για προσεκτική εφαρμογή, ώστε να αποφευχθούν περιττές παρεμβάσεις, ειδικά στους ηλικιωμένους.
Γιατροί και ερευνητές επισημαίνουν πως ο καρκίνος δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Πρόκειται για μια σταδιακή διαδικασία που ξεκινά δεκαετίες νωρίτερα. Εάν η επιστήμη καταφέρει να τον εντοπίζει και να τον αναχαιτίζει πριν αναπτυχθεί πλήρως, αμέτρητες ζωές θα μπορούσαν να σωθούν.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα γίνει, αλλά πώς θα γίνει αυτό με ασφάλεια, δικαιοσύνη και αποτελεσματικότητα για όλους.
