«Πρέπει να έχει πανσέληνο…» Πόσες φορές ακούσαμε αυτή τη φράση για να δικαιολογήσουμε μια περίεργη συμπεριφορά; Η πεποίθηση πως το φεγγάρι επηρεάζει τη διάθεση και τις πράξεις των ανθρώπων κρατάει από την αρχαιότητα, παρόλο που η επιστήμη δεν έχει βρει καμία απόδειξη. Από τον Αριστοτέλη μέχρι σήμερα, η ιδέα ότι η Σελήνη μπορεί να προκαλέσει «τρέλα» παραμένει ζωντανή στη λαϊκή συνείδηση.
Η αρχαία ρίζα μιας σύγχρονης πεποίθησης
Από την αρχαιότητα, η Σελήνη τυλίχτηκε σε μύθους και δεισιδαιμονίες. Ο Αριστοτέλης και ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος πίστευαν ότι η βαρυτική έλξη του φεγγαριού, που επηρεάζει τις θάλασσες, θα μπορούσε να επιδράσει και στα υγρά του ανθρώπινου εγκεφάλου, προκαλώντας παράνοια ή επιληψία. Δεν είναι τυχαίο που η αγγλική λέξη lunatic (παράφρων) έχει ρίζες στο λατινικό «lunaticus», δηλαδή «χτυπημένος από το φεγγάρι».
Πέρα από τις αρχαίες δοξασίες, η σύνδεση της πανσελήνου με περίεργες συμπεριφορές ενισχύθηκε και σε πιο σύγχρονες εποχές. Ο ψυχίατρος Arnold Lieber, με βιβλία όπως το «The Lunar Effect», προσπάθησε να εξερευνήσει τις βιολογικές επιδράσεις της Σελήνης, δίνοντας νέα πνοή στην ιδέα. Ωστόσο, οι επιστημονικές μελέτες δεν έχουν επιβεβαιώσει κάποια άμεση σχέση.
Γιατί επιμένει ο «σεληνιασμός»;
Αφού η επιστήμη δεν βρίσκει σύνδεση, γιατί η δεισιδαιμονία επιμένει; Ένας παράγοντας μπορεί να είναι ο ύπνος. Έρευνες έχουν δείξει ότι το έντονο φως της πανσελήνου μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου, κάτι που με τη σειρά του οδηγεί σε κακή διάθεση ή ευερεθιστότητα. Αυτή η μικρή αλλαγή στον ύπνο ίσως να εξηγεί εν μέρει κάποιες αλλαγές στη συμπεριφορά. Πολλοί ειδικοί, όμως, αποδίδουν την επιμονή της πεποίθησης σε αυτό που ονομάζουν «επιβεβαιωτική προκατάληψη». Οι άνθρωποι τείνουν να θυμούνται τα περιστατικά που ταιριάζουν με την πίστη τους – δηλαδή, τις φορές που κάποιος φάνηκε να συμπεριφέρεται παράξενα κατά την πανσέληνο – και να αγνοούν όλες τις άλλες. Αυτό δημιουργεί μια ψευδή συσχέτιση στο μυαλό τους.
Επιπλέον, υπάρχει και η διάσταση της «αυτοεκπληρούμενης προφητείας». Όταν κάποιος πιστεύει ότι η πανσέληνος θα τον επηρεάσει, μπορεί υποσυνείδητα να αλλάξει τη συμπεριφορά του, επιβεβαιώνοντας έτσι την προσδοκία του. Έτσι, ο «σεληνιασμός» παραμένει ένα ισχυρό κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας, εμπνέοντας ιστορίες και προκαλώντας φόβο, παρά την έλλειψη επιστημονικής βάσης.
