Πόσες φορές έχουμε βρεθεί μπροστά σε ένα αδιέξοδο, με ένα πρόβλημα να μας βασανίζει, και ξαφνικά, μετά από έναν καλό ύπνο, η λύση να εμφανίζεται σαν από μηχανής θεός; Αυτή η κοινή εμπειρία, που συχνά αποδίδεται στη «σοφία του λαού», αποκτά πλέον επιστημονική βάση. Νευροεπιστήμονες από το Northwestern University έφεραν στο φως μια νέα έρευνα που δείχνει πως τα όνειρα, ειδικά κατά τη φάση REM, δεν είναι απλά τυχαίες εικόνες, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα ισχυρό εργαλείο για την επίλυση προβλημάτων.
Για πρώτη φορά, οι ερευνητές κατάφεραν να επηρεάσουν το περιεχόμενο των ονείρων. Διαπίστωσαν πως όταν ένα πρόβλημα «εισχωρεί» στον ονειρικό κόσμο, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες να βρεθεί η λύση του μετά το ξύπνημα. Αυτό ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση του πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες και δημιουργεί λύσεις, ακόμα και όταν εμείς κοιμόμαστε.
Πώς «έβαλαν» τα προβλήματα στα όνειρα
Οι ερευνητές, των οποίων η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neuroscience of Consciousness, χρησιμοποίησαν μια πρωτοποριακή τεχνική: τη «στοχευμένη επανενεργοποίηση μνήμης» (TMR). Αυτή η μέθοδος, που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια, επιτρέπει την ενίσχυση της μνήμης και της μάθησης κατά τη διάρκεια του ύπνου, συχνά με τη χρήση ακουστικών ερεθισμάτων που συνδέονται με εμπειρίες της ημέρας. Northwestern University researchers demonstrated this technique in their recent study on dream engineering.
Στο πείραμα συμμετείχαν 20 άτομα. Αρχικά, οι συμμετέχοντες προσπάθησαν να λύσουν διάφορους γρίφους, με χρονικό όριο τριών λεπτών για τον καθένα. Κάθε γρίφος είχε ένα μοναδικό ηχητικό θέμα. Οι περισσότεροι γρίφοι έμειναν άλυτοι, δημιουργώντας έτσι ένα «ανοιχτό» πρόβλημα.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου, και συγκεκριμένα στη φάση REM, οι ερευνητές ενεργοποίησαν ξανά τα ηχητικά θέματα των άλυτων γρίφων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι συμμετέχοντες να ονειρευτούν συχνότερα τα συγκεκριμένα προβλήματα. Μετά το ξύπνημα, παρατηρήθηκε μια σημαντική αύξηση στην ικανότητά τους να λύνουν τους γρίφους που είχαν «μπει» στα όνειρά τους.
Η σημασία της δημιουργικής σκέψης στον ύπνο
Ο Ken Paller, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Ψυχολογίας στο Weinberg College of Arts and Sciences, τονίζει τη σημασία αυτών των ευρημάτων. «Πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος σήμερα απαιτούν δημιουργικές λύσεις», εξηγεί. Η καλύτερη κατανόηση του πώς ο εγκέφαλος παράγει νέες ιδέες, ακόμα και στον ύπνο, μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στην επίλυση σύνθετων ζητημάτων. Η «μηχανική ονείρων», όπως την αποκαλεί, μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτό.
Βέβαια, οι ερευνητές παραδέχονται πως χρειάζονται περαιτέρω μελέτες με μεγαλύτερα δείγματα για να αποκλειστούν παράγοντες όπως το προσωπικό ενδιαφέρον για έναν γρίφο. Ωστόσο, η δυνατότητα να «καθοδηγούμε» τα όνειρα μέσω της TMR αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την κατανόηση του ρόλου τους στη δημιουργική σκέψη.
Τι μας λένε όλα αυτά για τα όνειρα
Το επόμενο βήμα για τους ερευνητές είναι να εφαρμόσουν τις ίδιες τεχνικές για να εξερευνήσουν και άλλες λειτουργίες των ονείρων, όπως η συναισθηματική ρύθμιση και η γενικευμένη μάθηση. Η ελπίδα είναι ότι τέτοιες μελέτες θα οδηγήσουν σε πιο σαφή συμπεράσματα για το τι ακριβώς προσφέρουν τα όνειρα στην καθημερινότητά μας. REM sleep is known for its association with vivid dreaming and cognitive processing.
Αν αποδειχθεί ξεκάθαρα ότι τα όνειρα παίζουν ρόλο στη δημιουργικότητα, την επίλυση προβλημάτων και τη συναισθηματική ισορροπία, ίσως αρχίσουμε να τα αντιμετωπίζουμε όχι ως κάτι τυχαίο, αλλά ως ένα σημαντικό κομμάτι της ψυχικής μας υγείας και της ευεξίας μας. Η ιδέα της «μηχανικής ονείρων» μπορεί να ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, αλλά η επιστήμη δείχνει πως τα όνειρα είναι πολύ πιο λειτουργικά από όσο πιστεύαμε.
