Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να δείχνουν ένα διαχρονικό ενδιαφέρον που φτάνει μέχρι τον 19ο αιώνα. Μια νέα έκθεση, με τίτλο «Arctic Fever», στη Βιβλιοθήκη Thomas Fisher του Πανεπιστημίου του Τορόντο, φέρνει στο φως αυτή την ιστορική σχέση, συνδέοντας τις φιλοδοξίες του παρελθόντος με τις σημερινές γεωπολιτικές εξελίξεις. Μέσα από σπάνια εκθέματα, η έκθεση αναδεικνύει πώς η Αρκτική έχει αποτελέσει πεδίο διεκδικήσεων και πόθου για πόρους και στρατηγική κυριαρχία.
Το αμερικανικό όνειρο για τη Γροιλανδία: Από τον 19ο αιώνα στον Τραμπ
Πριν ακόμα ξεσπάσει ο αμερικανικός εμφύλιος, το ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία ήταν ήδη έντονο. Το 1861, ένα αμερικανικό πλοίο έφτασε στο λιμάνι του Νουούκ, γεγονός που καταγράφηκε με φωτογραφία στην τοπική εφημερίδα Atuagagdliutt, την πρώτη έγχρωμη εφημερίδα παγκοσμίως. Αυτή η εικόνα, μαζί με λιθογραφίες, χάρτες και βιβλία, αποτελεί μέρος της έκθεσης «Arctic Fever», η οποία άνοιξε τον Φεβρουάριο του 2026.
Η έκθεση αποκαλύπτει τις ρίζες της αμερικανικής επιθυμίας για το νησί, μια επιθυμία που ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε πρόσφατα, προκαλώντας έκπληξη σε πολλούς. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Ιζαμπέλ Γκαπ, ιστορικός τέχνης και συν-επιμελήτρια της έκθεσης, η σχέση των ΗΠΑ με τη Γροιλανδία είναι μακρά. Ήδη από το 1867, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Ουίλιαμ Σιούαρντ, είχε εκφράσει επίσημα την επιθυμία απόκτησης της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, τονίζοντας τη στρατηγική τους αξία. Σήμερα, ο Τζεφ Λάντρι, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, χαρακτηρίζει την περιοχή «στρατηγικά καθοριστική» και υπερασπίζεται την «αδιαπραγμάτευτη» αμερικανική κυριαρχία στην Αρκτική.
Η Αρκτική: Πεδίο επιβίωσης ή γεωπολιτικού παιχνιδιού;
Η έκθεση δεν εστιάζει μόνο στις δυτικές φιλοδοξίες. Αναδεικνύει και την οπτική των αυτόχθονων λαών, όπως της Ιλιγκλιούκ, μιας γυναίκας Ινουίτ που φιλοξένησε Βρετανούς εξερευνητές. Οι χάρτες της Ιλιγκλιούκ, βασισμένοι στην τοπική γνώση για τους ανέμους, τους πάγους και τους πόρους όπως τα καριμπού, ήταν εντυπωσιακά ακριβείς. Αυτή η προσέγγιση αντιπαρατίθεται στην αλαζονεία και τη δίψα για εδάφη των δυτικών δυνάμεων, που έβλεπαν την Αρκτική ως χώρο στρατιωτικού πλεονεκτήματος.
Ο Μαρκ Τσίθαμ, συν-επιμελητής της έκθεσης, τονίζει ότι η Αρκτική είναι ένα πεδίο όπου περιβαλλοντικά ζητήματα, μετανάστευση και εξόρυξη πόρων κυριαρχούν. Η κλιματική αλλαγή, με το λιώσιμο των πάγων, αποκαλύπτει περίπου 90 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και σπάνιες γαίες, ανοίγοντας νέες θαλάσσιες διαδρομές και εντείνοντας την εκμετάλλευση των πόρων. Αυτό μετατρέπει την Αρκτική σε ένα γεωπολιτικό «παιχνίδι» μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και ΕΕ.
Από την τραγωδία του Φράνκλιν στις σύγχρονες προκλήσεις
Η έκθεση αναφέρεται και στην τραγωδία της αποστολής Φράνκλιν το 1845, όπου 129 μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους στην αναζήτηση του Βορειοδυτικού Περάσματος. Ακολούθησαν 36 αποστολές αναζήτησης, οι οποίες παρήγαγαν πλήθος μελετών για την περιοχή. Μόλις την τελευταία δεκαετία, με τη βοήθεια της προφορικής ιστορίας των Ινουίτ, εντοπίστηκαν τα χαμένα πλοία.
Σήμερα, η κλιματική αλλαγή έχει πλήξει εκτεταμένα τμήματα της Γροιλανδίας, με το λιώσιμο των πάγων και την απόψυξη του μόνιμου παγετώνα να ανοίγουν τον δρόμο για μια νέα, εντατική εκμετάλλευση φυσικών πόρων. Κράτη και αυτόχθονες λαοί προετοιμάζονται εκ νέου για έναν «πυρετό» διεκδικήσεων. Η έκθεση καλεί σε μια πολυδιάστατη κατανόηση της Αρκτικής, πέρα από την πολιτική, ενσωματώνοντας περιβαλλοντικά και ανθρώπινα ζητήματα. Η ιστορία της Αρκτικής είναι μακρά, πλούσια και πολυδιάστατη, όπως και το μέλλον της.
