Λέμε συχνά πως η αγάπη είναι τυφλή. Ότι δεν βλέπει ελαττώματα, δεν ακούει προειδοποιήσεις, δεν λογαριάζει τη λογική. Κι όμως, αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά τι κρατά έναν γάμο ζωντανό και τι τον διαλύει, θα δούμε κάτι διαφορετικό.
Η αγάπη σίγουρα δεν έχει «τύφλωση». Ίσως εάν θέλουμε μια πιο εύστοχη μεταφορά, θα μπορούσαμε να πούμε πως η αγάπη έχει «πρεσβυωπία». Δεν κολλάει στις μικρές ατέλειες που βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας. Κοιτάζει πιο μακριά. Βλέπει τη μεγάλη εικόνα. Και αυτή η ικανότητα, τελικά, είναι που μπορεί να σώσει έναν γάμο.
Η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ξεκάθαρα τι δυναμώνει μια σχέση και τι τη διαβρώνει. Δείχνει επίσης κάτι παρηγορητικό: η αγάπη δεν είναι ένα τυχαίο συναίσθημα που έρχεται και φεύγει. Είναι στάση, επιλογή και τρόπος ερμηνείας του άλλου.
Οι «τέσσερις ιππότες» που σκοτώνουν τον γάμο
Ο John Gottman, μαζί με τη σύζυγό του Julie, μελετούν τον γάμο για πάνω από 40 χρόνια στο περίφημο “Love Lab”. Εκεί, παρατηρώντας χιλιάδες ζευγάρια, ανακάλυψαν τους παράγοντες που προβλέπουν το διαζύγιο με εκπληκτική ακρίβεια, πάνω από 90%. Δεν είναι οι καβγάδες, όπως πολλοί πιστεύουν.
Οι διαφωνίες, ακόμα και οι έντονες, δεν είναι απαραίτητα καταστροφικές. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα προβλήματα σε έναν γάμο είναι μόνιμα, περίπου τα δύο τρίτα, και τα ζευγάρια μαθαίνουν να ζουν με αυτά. Αυτό που πραγματικά διαλύει τις σχέσεις είναι οι «τέσσερις ιππότες της αποκάλυψης», όπως τους ονομάζει ο Gottman: η κριτική, η αμυντικότητα, η περιφρόνηση και η σιωπηλή απόσυρση.
Αυτές οι συμπεριφορές, όταν κυριαρχούν, δηλητηριάζουν την ατμόσφαιρα. Κάθε μία από αυτές υπονομεύει τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη, αλλά η περιφρόνηση είναι η πιο επικίνδυνη. Όταν ένα άτομο νιώθει περιφρόνηση για τον σύντροφό του, τα αρνητικά του χαρακτηριστικά μεγεθύνονται, ενώ τα θετικά υποβαθμίζονται. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αίσθημα κατωτερότητας στον αποδέκτη και να μετατρέψει την ιστορία της σχέσης σε μια αφήγηση γεμάτη αρνητικές αναμνήσεις.
Η περιφρόνηση τρέφεται από την αίσθηση ανωτερότητας και την εχθρότητα. Εξαφανίζει τον σεβασμό, διαλύει την εμπιστοσύνη και τον θαυμασμό. Γίνεται ένα οξύ που διαβρώνει τον δεσμό, οδηγώντας στην πλήρη καταστροφή του γάμου. Αντίδοτα σε αυτή την καταστροφική δύναμη είναι η συμπόνια και η συγχώρεση. Η επιθυμία να είναι ο άλλος καλά, να απαλλαγεί από τον πόνο, να γίνει κατανοητός ακόμα και μέσα στη διαφωνία, είναι ζωτικής σημασίας. Χωρίς αυτά, μια υγιής σχέση δεν μπορεί να υπάρξει.
Η δύναμη της θετικής οπτικής
Οι επιτυχημένοι γάμοι δεν είναι απαλλαγμένοι από προβλήματα, αλλά διατηρούν μια αναλογία 5 προς 1 θετικών προς αρνητικών αλληλεπιδράσεων. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε αρνητική στιγμή, υπάρχουν πέντε θετικές. Τα ζευγάρια που τα καταφέρνουν, βλέπουν ο ένας τον άλλον μέσα από ένα πρίσμα «θετικών ψευδαισθήσεων», όπως τις ονομάζει ο Gottman. Η θετική οπτική ενισχύει τον δεσμό και βοηθά στην εξέλιξη της σχέσης.
Στο μυαλό κάθε ερωτευμένου συντρόφου, οι αρετές του άλλου φαίνονται μεγάλες και τα ελαττώματα μικρότερα, ίσως και γοητευτικά. Αυτή η ικανότητα να βλέπεις τον σύντροφό σου στην καλύτερη εκδοχή του εαυτού του, όχι μόνο ενισχύει τον δεσμό, αλλά μπορεί να τον βοηθήσει να εξελιχθεί προς αυτή την καλύτερη εκδοχή.
Η αγάπη, λοιπόν, δεν είναι τυφλή. Δεν αγνοεί τα ελαττώματα. Απλώς εστιάζει πιο καθαρά στο βάθος και στο μέλλον. Είναι μια επιλογή να βλέπεις τη μεγάλη εικόνα, να καλλιεργείς τη συμπόνια και να διατηρείς μια θετική οπτική. Αυτή η «πρεσβυωπία» της αγάπης είναι τελικά αυτό που κρατά έναν γάμο ζωντανό και ευτυχισμένο, βελτιώνοντας την υγεία και την ευημερία των συντρόφων.
